Narodziny polskiego żeglarstwa morskiego

Narodziny polskiego żeglarstwa morskiego

Nie każdy żeglarz wie – choć powinien – jakie były początki polskiego żeglarstwa morskiego. Otóż, historia ta rozpoczyna się jeszcze przed odzyskaniem niepodległości i to wcale nie na Bałtyku. Pierwsi adepci sztuki żeglarskiej, czyli pływania pod żaglami dla czystej przyjemności lub sportu, szkolili się na wodach Zatoki Amurskiej, w oddalonym o tysiące kilometrów od polskiego wybrzeża Władywostoku. W tym artykule w kilku słowach opiszemy początki polskiego żeglarstwa, które każdy żeglarz znać powinien.

Pierwsi polscy żeglarze pochodzili z Syberii?

Założona we Władywostoku w 1917 roku przez Antoniego Gregorkiewicza „Pierwsza Polska Drużyna Harcerska” im. Tadeusza Kościuszki miała wodniacki charakter – harcerze zostali przeszkoleni przez znajomych chińczyków w pływaniu na chińskich łodziach żaglowo-wiosłowych tzw. dżonkach.

Idea wychowania harcerskiego, a wraz z nim sztuki żeglarskiej, zyskała dużą popularność wśród Dzieci Syberyjskich za sprawą dr Józefa Jakóbkiewicza – młodego lekarza i działacza społecznego. Niewielka drużyna rozwinęła się do rozmiarów pierwszego polskiego hufca, zwanego Hufcem Syberyjskim(1).

Pierwszy letni obóz żeglarski zorganizowano latem 1919 roku na leżącej pod Władywostokiem tzw. „Ruskiej Wyspie”. Harcerze dysponowali trzema dziesięcio-wiosłowymi szalupami, w tym jedną żaglową. Nie zachowały się żadne fotografie z tamtych czasów. Wiadomo tylko, że „Fala” – jak nazywano pierwszy polski jacht szkoleniowy – nosiła żagle lugrowe(2).

Zatoka Złotego Rogu we Władywostoku – tutaj odbywały się pierwsze szkolenia żeglarskie polskich załóg(3).

Szacuje się, że w ciągu dwóch lat działalności Hufca Syberyjskiego we Władywostoku żeglarskie szkolenia przeszło kilkuset młodych żeglarzy, w tym również dziewcząt – wśród nich była Jadwiga Skąpska, przyszła organizatorka rejsów z całkowicie żeńską załogą i kapitan S/Y „Grażyna” – flagowego jachtu polskich żeglarek w dwudziestoleciu międzywojennym(4).

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, prowadzący Hufiec Syberyjski dr Jakóbkiewicz, współtworzył wraz z nauczycielką Anną Bielkiewicz specjalny Komitet, którego działania zmierzały do ewakuacji polskich dzieci z Dalekiego Wschodu do Polski. O niezwykłej historii ich podróży do kraju pisaliśmy w artykule: Mali Odyseusze na trzech oceanach – Hufiec Syberyjski w drodze z Władywostoku na Hel

Dołącz do Szkoły Żeglarstwa PuntoVita Najbardziej polecane obozy, kursy, rejsy oraz szkolenia żeglarskie dla młodzieży, dzieci i dorosłych na Mazurach, Bałtyku, Atlantyku, w Chorwacji oraz Hiszpanii. Oferta żeglarska 2022 → Zarezerwuj już teraz i odbierz 10% zniżki FIRST MINUTE!!!

Początki polskiego żeglarstwa na wybrzeżach Bałtyku

Po dwuletniej podróży z Władywostoku do Polski, ewakuowane dzieci i młodzież rozmieszczono w wielu ośrodkach. Większość z nich trafiła do prowadzonego przez dr Józefa Jakóbkiewicza Zakładu Wychowawczego dla Dzieci Syberyjskich w Wejherowie. Hufiec Syberyjski kontynuował swoją działalność na Półwyspie Helskim.

Pomiędzy rokiem 1924 a 1928 w obozach żeglarskich organizowanych już nad polskim wybrzeżem, brało udział około 300 harcerzy rocznie. Pod kierownictwem dr Józefa Jakóbkiewicza uzyskano wsparcie polskiej Marynarki Wojennej, która wyposażyła harcerzy w szalupy wiosłowe, z których jedna została przebudowana na własny jacht – kecz z czerwonymi żaglami nazwany „Beniowski”.

Do naszych czasów przetrwała tylko jedna fotografia przedstawiająca ten niewielki jacht(5). „Beniowski” służył harcerzom przez kilka lat. Zatonął podczas nieudanego wejścia do portu podczas rejsu z Gdyni na Hel. Załoga o własnych siłach dopłynęła do brzegu, lecz naprawa jachtu okazała się nieopłacalna i nigdy jej nie zrealizowano.

wiatry z bałtyku

Prawdopodobnie jedyna fotografia przedstawiająca pierwszy jacht szkoleniowy na polskim wybrzeżu – kecz „Beniowski” należący do Hufca Syberyjskiego(5).

Zakład Wychowawczy w Wejherowie zlikwidowano w 1928 roku. W ciągu pięciu lat działalności w Hufcu Syberyjskim szkolenie żeglarskie przeszło 406 harcerzy na 153 rejsach. Obozy na Helu dla harcerek prowadziła Jadwiga Skąpska – wychowanka Hufca Syberyjskiego jeszcze z czasów Władywostoku – późniejsza kpt. S/Y Grażyna, organizatorka pierwszych morskich rejsów załóg żeńskich(4).

pierwsze jachty polska

Żeglarskie manewry na obozie – Hel; lipiec 1927 r. Fotografia ze zbiorów Darka Szczecina(6). Wykorzystano za zgodą autora.

Stowarzyszenia Przyjaciół Żeglarstwa i pierwszy klub żeglarski w Polsce

Za pierwszy klub żeglarski w Polsce uważa się Chojnicki Klub Żeglarski (ChKŻ) założony oficjalnie w 1922 roku przez Ottona Weilanda. Klubowicze pływali po wodach Jeziora Charzykowskiego (dzisiejsze województwo kujawsko-pomorskie) i dysponowali imponującą jak na owe czasy infrastrukturą i sprzętem.

Za początek żeglarstwa na ziemiach polskich uważa się jednak rok 1919, kiedy to Jan Gierszewski założył Stowarzyszenie Przyjaciół Żeglarstwa w wybudowanej przez siebie przystani w Charzykowie. Dokładna data rozpoczęcia działalności polskich żeglarzy nie jest znana. Początkowo nie byli zarejestrowani, ale jeszcze za czasów zaborczych przyjęli nazwę Stowarzyszenie Przyjaciół Żeglarstwa.

Wydaje się, że rywalizacja pomiędzy niemieckimi i polskimi załogami bardzo wpływała na rozwój sportów wodnych, których kolebką stało się niewielkie jezioro Charzykowskie (Łukomie), leżące w pobliżu Chojnic.

Budowano tam drewniane jachty, kajaki, łodzi wiosłowe oraz bojery – zawody organizowano na wszelkim sprzęcie pływającym oraz wpław. Rywalizowano także w rozbudowie przystani oraz o napływających do restauracji letników. O to, kto był pierwszy, toczono niegdyś spór, jednak sam Otton Weiland miał przyznać w rozmowie z synem Gierszewskiego: „Dein Vater war der erste am 1919 Jahr im segelferein”(7).

chojnicki klub żeglarski

Chojnicki Klub Żeglarski (ChKŻ) istnieje do dziś, a jego bogata historia została uwieczniona na licznych czarno-białych fotografiach. Można je zobaczyć na stronie klubu oraz stronie poświęconej historii Chojnic. Fotografie udostępnione za zgodą ChKŻ(8).

Yacht Klub Polski i pierwszy morski jacht

Pod koniec roku 1923 grupa pasjonatów żeglarstwa zaczęła tworzyć podstawy polskiego amatorskiego żeglarstwa morskiego. Inicjatorem tych działań byli Antoni Aleksandrowicz oraz gen. Mariusz Zaruski. Wspólnie z kilkoma innymi, doświadczonymi żeglarzami na początku roku 1924 złożyli wniosek o rejestrację stowarzyszenia o nazwie „Yacht-Klub Polski”, który od samego początku istnienia działał bardzo dynamicznie, tworząc regulamin etykiety żeglarskiej oraz pierwszą w Polsce banderę klubową, proporzec, znak pieczęci i ubiór klubowy.

Yacht Klub Polski

Kluczowym osiągnięciem było zaopatrzenie klubu w jacht, nazwany „Witeź” – pierwszy w kraju jacht pełnomorski.
Na tym niewielkim jachcie, liczącym 12,5 metra długości kadłuba, na przekór licznym sceptykom tego przedsięwzięcia, polscy żeglarze pod dowództwem gen. Zaruskiego, odbyli pierwszy rejs po Morzu Bałtyckim(9).

Relację z tego rejsu gen. Zaruski przedstawił w malutkiej (30 stron) lecz bardzo inspirującej książeczce Żaglowym yachtem przez Bałtyk. Pierwsza podróż yachtu polskiego do Szwecji(10). Można ją znaleźć w zbiorach cyfrowych Biblioteki Narodowej.

Obecnie Yacht Klub Polski jest organizacją globalną, zrzeszającą ponad 1600 żeglarzy w Polsce i 5 krajach polonijnych, a flotylla jego liczy około 600 jednostek(9).

Przeżyj najlepsze wakacje 2022! Najbardziej polecane obozy, kursy, rejsy oraz szkolenia żeglarskie dla młodzieży, dzieci i dorosłych na Mazurach, Bałtyku, Atlantyku, w Chorwacji oraz Hiszpanii. Zobacz ofertę → Zarezerwuj, nie zwlekaj i odbierz aż 10% zniżki FIRST MINUTE!!!

Początki PZŻ

11 maja 1924 roku Yacht Klub Polski wraz z trzema innymi klubami (w tym wspominanym wcześniej Klubem Żeglarskim w Chojnicach) utworzyły Polski Związek Żeglarski – stowarzyszenie skupiające kluby żeglarskie, powołane do reprezentowania polskiego żeglarstwa na arenie międzynarodowej.

Jego pierwszym prezesem został Antoni Aleksandrowicz – założyciel YKP(9).

Napisz własną żeglarską historię

Przez ponad sto lat swojej historii żeglarstwo polskie przeszło długą drogę, która rozpoczynała się od garstki zapaleńców i kilku łódek. Dziś żeglarstwo – zarówno śródlądowe jak i morskie – jest dostępne dla każdego. Na śródlądziu nie brakuje rejsów i obozów żeglarskich dla młodzieży, a także rejsów szkoleniowych dla dorosłych.

Dla młodych adeptów żeglarskiej sztuki, którzy mają już za sobą podstawowe szkolenie żeglarskie przygotowaliśmy rejsy po bezpiecznych wodach Zatoki Gdańskiej, które pozwalają w łagodny sposób zapoznać się z morzem. W ciągu tygodnia zwiedzania pięknego polskiego wybrzeża pokażemy Ci to, co  w morzu najciekawsze: morskie porty jachtowe, nawigację, żeglugę w nocy, manewrowanie dużym jachtem i mieszkanie na nim. A wszystko to bez choroby morskiej!

Zobacz naszą propozycję: Zapoznawczy rejs morski dla młodzieży po Zatoce Gdańskiej

Bibliografia:
(1) Rzeka-Miasto-Ludzie, Ludzie rzeki, Antoni Gregorkiewicz; [on-line] https://sites.google.com/site/odraczasimiejsce/ludzie-rzeki/antoni-gregorkiewicz [dostęp 23.10.2020]
(2) Doktor Jakóbkiewicz i Hufiec Syberyjski; [w:] Wodniacy – vortal harcerzy wodniaków [on-line:] http://wodniacy.eu/almanach.item.2/doktor-jak%C3%B3bkiewicz-i-hufiec-syberyjski.html [dostęp 23.10.2020]
(3) Дореволюционный Владивосток; [w:] BigPicture.ru [on-line:] https://bigpicture.ru/?p=219828 [dostęp 26.10.2020]
(4) HM. Jadwiga Skąpska-Truscoe 1907-1996; [w:] Związek Harcerstwa Polskiego poza granicami Kraju; Gazetka Nr 2 – Migawki historyczne [on-line:] http://www.zhppgk.org/organizacja_harcerek/egazetka_2/gazetka_2_migawki_grazyna.htm [dostęp 23.10.2020]
(5) Echo Dalekiego Wschodu: ogólnego zbioru z poprzednio wydanemi w Japonii (1929) [on-line:] https://polona.pl/item/echo-dalekiego-wschodu-ogolnego-zbioru-z-poprzednio-wydanemi-w-japonji,MzM5Njky/3/#info:metadata [dostęp 23.10.2020]
(6) Darek Szczecina; Hufiec Syberyjski. Z Władywostoku do Wejherowa; [w:] Nasze Miasto [on-line:] https://naszemiasto.pl/hufiec-syberyjski-z-wladywostoku-do-wejherowa/ar/c1-4493880 [dostęp 26.10.2020]
(7) Jak to z przystanią było?; [w:] Historia Chojnic [on-line:] http://www.historiachojnic.pl/artykuly/materialy/Lata-miedzywojenne/142/jak-to-z-przystania-bylo [dostęp 26.10.2020]
(8) O Klubie; [w:] Chojnicki Klub Żeglarski; [on-line:] https://www.chkz.pl/o-klubie/bylo [dostęp 26.10.2020]
(9) Historia YACHT KLUB POLSKI; [on-line:] https://ykp.pl/ykp/ [dostęp 26.10.2020]
(10) Mariusz Zaruski; Żaglowym jachtem przez Bałtyk; Warszawa: Yacht-Klub Polski, 1925; [on-line:] https://polona.pl/item/zaglowym-yachtem-przez-baltyk-pierwsza-podroz-yachtu-polskiego-do-szwecji-20-8,NzM3OTQ1Nzc/22/#info:metadata [dostęp 26.10.2020]

Print Friendly, PDF & Email
rejsy, szkolenia i obozy żeglarskie Puntovita

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Podane przez Ciebie podczas zamieszczania komentarza dane osobowe w postaci podpisu (imienia i nazwiska lub identyfikatora internetowego) i adresu e-mail będą przetwarzane przez Administratora Danych Osobowych, którym jest Justyna Stępka, prowadząca działalność gospodarczą pod firmą Szkoła Żeglarstwa – PuntoVita mgr Justyna Stępka, dane kontaktowe: https://puntovita.pl/kontakt/. Podanie ww. danych osobowych służy umożliwieniu odczytów komentarzy i umożliwieniu udzielania odpowiedzi na komentarze. Dane te będą przetwarzane do momentu cofnięcia zgody. Podstawę przetwarzania stanowi Twoja dobrowolna zgoda. Przysługuje Ci prawo do: żądania dostępu do danych, żądania ich sprostowania, żądania usunięcia lub ograniczenia przetwarzania danych, wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz przenoszenia danych. Podanie powyższych danych osobowych jest dobrowolne, ale konieczne do zamieszczenia komentarza. Więcej informacji na temat zasad przetwarzania danych osobowych znajduje się w dokumencie Polityka Prywatności. Zapoznanie się z Polityką Prywatności stanowi Twój obowiązek przed zamieszczeniem komentarza.